Barış için Eğitim

Mehveş Beyidoğlu Önen*

Eğitim sistemimizin daha çok ezberciliğe, aktarmacılığa ve bilgi yüklemeye dayalı klasik bir öğretim tarzı olduğu açıktır. Müfredata yedirilen ideoloji, resmi politikayı tamamlayıcı niteliktedir. Tarih öğretimi ise bu resmi politikanın en önemli araçlarından biridir ve çoğu zaman devletin resmi tutumunu ve görüşlerini benimsetmek için propaganda aracı olarak kullanılır. Kitaplarda yer verilen bilgi ve değerler genellikle değişkendir; akılcılıktan ve sorgulayıcılıktan uzaktır. Bilgiler çarpıtılmış, yargılar olumsuzlaştırılmış ve gerçekler göz ardı edilmiş bir tarih anlatımı hakimdir. Bir de açık müfredatta eksik ve belirsiz kalan, bilgi ve değerleri daha ayrıntılı biçimde tanımlayan, egemen siyasal sistem içinde sosyalleştirmeyi derinleştiren, öğrenci tipini daha dar kalıplar içinde sokan gizli müfredat vardır. Tarih, bununla daha da ‘kutsal’ hale getirilir ve böylece mono etnik devlet anlayışı devam eder.

Bu anlayış, yenilenen ortaokul Kıbrıs tarihi kitaplarıyla büyük çapta ortadan kalkmıştır. İki yıl öncesine kadar okutulan müfredat, Kıbrıs tarihini ve Kıbrıs Türk toplumunun ‘ulusal amacını’ meşrulaştırırken ‘ötekinin’ meşruluğunu yadsımaktaydı. Uzun yıllar Kıbrıs’ın kuzeyinde okutulan ortaokul tarih kitapları, resmi müfredatı etnik-merkeziyetçi biçimde savundu. Eylül 2005 yılında okutulmaya başlanan yeni tarih kitapları ise bu yaklaşımlardan arındırılmıştır. Bunun yerine, tarihi olayları hümanist bir bakış açısı ile aktarmaya çalışan bir anlayış geliştirildi. Yeni kitaplar “ötekine” veya “milli düşmana” göndermeler yapmaz. Aksine, sosyal tarihi ön plana çıkarır ve ortak yaşamlardan söz eder. Eski tarih kitapları Osmanlıları ve Müslüman Türkleri “yüce varlıklar” olarak ön plana çıkarırken tarihin diğer bölümlerini göz ardı etmekteydi. Halbuki yeni kitaplar tarihi ilk çağlardan itibaren işler. Yenilenmiş ortaokul tarih kitapları, hayatın gerçeklerini öne çıkaran bilgi ve becerilere uyarlı bir eğitim anlayışı getirmiştir. Bu yaklaşım, uzlaşmayı ve barışçıl düşünceyi geliştirir. Halbuki eski kitaplar, ‘ötekileştirilenlere’ karşı önyargıya ve öfkeye neden olmaktaydı. Yeni kitaplar, bu yaklaşımlardan uzaklaşarak çatışmanın devamına değil sonlanmasına katkı koymayı amaçlamaktadır. Ancak sunu belirtmek gerekir ki kitapların uygulanmasında karşılaşılan bir takım sorunlar vardır. Kıbrıs tarihi haftada sadece 1 gün, 40 dakikalık bir zaman diliminde anlatılmaktadır. Bu da kitapların yeni tekniklerle uygulanmasını engellemektedir. Kısıtlı zamana ek olarak, sözünü ettiğimiz öğrenci merkezli tekniklerin nasıl öğretileceği konusunda öğretmenlerin el kitabı olmadığından kitapların kullanımı zor olmaktadır. Bu sorunların giderilebilmesi için bir an önce öğretmenler için yardımcı el kitaplarının hazırlanması ve ders saatlerinin artırılması gerekmektedir.  

POST Araştırma Enstitüsü, “Barış için Eğitim II”[i] projesinde ortaokul tarih kitaplarının metinsel ve görsel analizini yaptı ve bulgularını kitapçık haline getirdi. Türkçe ve İngilizce olarak basılan kitapçıklarda kitapların değiştirilmesi fikrinin oraya çıkısını, bu değişimin dinamiğini, yeni söylem stratejisini ve eleştirel pedagoji ilişkisini de kaleme aldı. Bunun yani sıra, bazı ortaokullarda öğretmen ve velilerle bir araya gelerek bilgi alışverişinde bulundu ve kitapların uygulanabilirliği konusunu araştırdı. UNDP-ACT ve USAID tarafından desteklenen Barış için Eğitim II projesinin özetini www.postri.org sitesinde bulabilirsiniz.  

* Mehveş Beyidoğlu Önen - POST Barış için Eğitim Projesi Teknik Danışmanı